Bu hafta basinda Devlet Bakani ve Basbakan yardimcisi Cemil Cicek, Bakanlar Kurulu toplantisindan sonra yaptigi aciklamada “ terörle mücadele birimlerinin uygulamalarına yardımcı olmak açısından bir müsteşarlığın kurulmasına iliskin kanun tasarisini imzaya actik” aciklamasi hukumetin terorle mucadeleye verdigi onemin bir gostergesi, ancak uygulamanin basarisinda  etkisi olabilecek bir kac husus uzerinde durulmasinda fayda var.

1) Yeni Mustesarligin (TEMUS) operasyonel bir yetkisi olacak mi? Diger bir ifade ile polisin ve jandarmanin terorle mucadele konusunda ki gorev ve yetkisi bu yeni mustesarliga mi devredilecek? Eger yeni mustesarliga simdi veya ileri surecte boyle bir gorev verilecek ise bunun bazi sakincali yanlari olabilir:Polis teskilati ulke seviyesindeki tum il ve ilcelerdeki yapilanmasi sebebiyle cok genis bir iletisim ve istihbarat agina sahip. Ulkenin en uzak kosesindeki bir husus, oradaki bir polis devriyesi, polis karakolu,emniyet mudurlugu araciligi ile en kisa surede ilgili uzmanlik birimine ve merkezdeki Emniyet Genel Mudurlugune ulastirilmakta ve gerekli tedbirler ulke ve yerel seviyede alinarak buyuk bir koordine icerisinde surdurulmektedir. Diger yandan, elde edilen bilgi ve deliller polisin elindeki diger bilgi sistemi teknolojileri ,en son teknoloji ile donatilmis labaratuvar calismalari ile de desteklenerek bir cok teror eylemi ya gerceklestirilmeden onlenmekte ya da olduktan sonra aydinlatilmaktadir. Ergenekon sorusturmasinda ortaya cikan gercekler, polis teskilati sayesinde ulkenin nasil bir tehlikenin esiginden dondugunun apacik bir gostergesi.  Ancak TEMUS’un operasyonel yetkilerle donatilmasi halinde, birincisi polis gibi genis bir yapilanmasi olamayacagi icin terorle mucadele konusunda hem yetersiz kalacak, hem de polis teskilati kendisinde olan bilgileri paylasmakta isteksiz veya yavas davranabilecektir, bundan da hic suphesiz teror orgutleri faydalanacaktir. Diger bir ifade ile, icerisinde polisin , yer almayacagi bir terorle mucadele teskilatinin, ulkemiz sartlarinda  basarili olabilmesi gerceklerden cok uzak bos bir beklentidir.

            Buna benzer bir tartisma 11 Eylul Saldirisi sonrasinda ABD’de yasandi. Saldirinin onlenemesinin ana sebebi, istihbarat zaafina baglandigi icin sadece ic istihbarattan sorumlu olacak, ancak adli sorusturma yetkisi olmayacak ayri bir teskilatin kurulmasi (Ingiltere’nin ic istihbarat servisi MI-5 gibi) gundeme getirilmisti. Sonucta, sadece ic istihbarattan sorumlu olacak bir birim kuruldu, ancak FBI’in sahip oldugu orgutsel kultur, prestij, sorusturma tecrubesi ve yeni kurulacak birimin ayri bir engel olusturacagi gerekceleri sebebiyle bu yeni birim mevcut yapinin disinda degil, FBI’in icerisindeki mevcut cesitli birimler birlestirilerek ve genisletilerek “(Ulusal Brans) /National Branch” olarak yine FBI’in bunyesinde, 2005 yilinda, kuruldu.Bu konuda karar verilene kadar da hangisinin ulke icin en iyi  olacagi konusunda bircok  analitik, mesleki, akademik calismalar yapildi, raporlar yayimlandi, tartismalar yapildi.

2) TEMUS’e operasyonel bir gorev verilmeyecek ancak terorle mucadele konusunda  ulke seviyesinde politika belirleme, planlama, analiz ve koordinasyon gibi operasyonel olmayan daha cok, terorle mucadele konusunda ust bir yapi seklinde mi disayn edilecek? Ki Bakan Ciceki’in  “Uygulamayı yapanlarla planlamayı yapacak ve stratejiyi belirleyecek ve bu konuda bilimsel çalışmaları yapacak müsteşarlığın aynı bakanlığa bağlı olarak sürdürülmesinde terörle mücadele açısından sayısız faydalar var” sozlerinden bu mustesarligin daha cok planlama gorevi yapacagi anlasiliyor. Bu durumda  Basbakanlik mustesarligina bagli olarak gectigimiz yillarda yeni kurulan Guvenlik Isleri Genel Mudurlugu (GIGM) zaten bu isleri yapmaktan ve koordineden sorumlu olacak sekilde olacak sekilde yapilandirimisti. Bu durumda GIGM’ lagv mi edilecek? Eger edilmeyecek ise GIGM, Basbakanliga bagli ancak bir genel mudurluk, yeni kurulmasi dusunulen teskilat ise Icisleri Bakanligina bagli olacak fakat Mustesarlik seviyesinde, yani GIGM’den daha ust bir kurumsal yapida olacak. Bu durumda GIGM’in ulke seviyesinde koordine gorevini anlamsiz veya islevsiz birakmayacak mi? Diger yandan planlama ve terorle mucadele politikasi olusturma, koordinasyon, analiz gibi gorevler verilse bile TEMUS’un gorevini hakkiyla yapabilmesi icin elinde cesitli verilerin bulunmasi, bu bilgilerin kendisine zamaninda, tam, eksiksiz olarak aktarilmasi gerekecek. Bunun icin de hic suphesiz istihbari bilgilere de ihtiyac duyacak, kendisinin istihbarat toplayacak bir birimi olmayacagi icin, ve de istihbarat teskilati olan kurumlar olan, MIT, Emniyet ve Jandarma dogrudan kendisine bagli olmayacagi icin bu kurumlardn kendisine istihbarat akisisinin son derece kit olmasi muhtemeldir. Yani diger bir ifade ile, TEMUS, Emniyet ve Jandarmayi bunyesinde barindirmayacagi icin bu kurumlardan yeterince faydalanamayacak ve atil durumda kalacaktir.

            Peki nasil etkin bir model gelistirilebilir?

ABD’de “leading agency” (onder kurulus) yaklasimi mevcuttur. Yani bir konudan bir kurum ana sorumludur,  o konuda onder kurulustur, diger kuruluslar kendi bir baska teskilatin gorev alanina giren bir konu ile karsilastiklarinda diger kuruma devrederler. Ornegin ic istihbarattan ve terorizmden FBI, narkotikten DEA, askeri istihbarattan DIA (Defense Intelligence Agency), teknik istihbarattan NSA (National Security Agency) sorumludur. Ulkemizde ise ‘sorumluluk bolgesi’ yaklasimi gecerlidir, yani kirsal alanda islenen her turlu suctan Jandarma, sehirde islenen her turlu suctan da polis sorumludur. Ancak terorizm gibi birakin kirsali, sehiri, ulke sinirlarini asan, hatta bir kac ulkeyi ayni anda ilgilendirilen bir suc turu ile mucadele de hic suphesiz ‘sorumluluk bolgesi’ yaklasimi polisi olumsuz olarak etkilemektedir. Bu sebeplerle, Emniyet Genel Mudurlugunun mevcut hali ile Mustesarlik seviyesine cikartilarak Terorle Mucadele Dairesinin “Terorle Mucadele Genel Mudurlugu”, ayni sekilde Istihbarat Daire Baskanligi’nin da “Istihbarat Genel Mudurlugu” ne donusturulmesi, ve ABD’deki onder kurulus yaklasiminin benimsenerek terorle mucadelede ve ic istihbarata alaninda Emniyet Mustesarliginin ‘onder kurulus’ olarak gorevlendirilmesi ulkemiz sartlarinda terorle mucadelede etkili olacaktir. Ulke seviyesinde politika belirleme ve planlama gibi konularda ise Icisleri Bakanliginin ve Basbakanligin talimatlari dogrultusunda calisma yapacak, mustesarlik bunyesinde istihdam edilecek uzman, akademisyen ve profesyonel kadrolar vasitasi ile gerceklestirilebilir. Emniyet teskilati icerisinde icerisinde ABD ve Avrupa, ve Turkiye;de ilgili alanlarda yuksek lisans, Doktora yapmis, terorizm ve istihbarat konularinda uzmanlasmis, bu gorevleri yerine getirmeye ehil bir cok uzman ve akademisyen mevcuttur.

Nadir Gergin

Richmond, Virginia, USA

7 Mayis 2009

nadirgergin@gmail.com